[ROZMOWA TYGODNI(K)A] Święty Graal w Koronowie? Jarosław Jakubowski odkrywa tajemnice dawnej Bydgoszczy

„Rzeka pokuszenia” to kontynuacja wydanej przed jedenastu laty „Rzeki zbrodni”. Na kartach powieści powraca komisarz Leon Gajewski, a wraz z nim Bydgoszcz sprzed stu lat – miasto, w którym obok siebie żyli Polacy, Niemcy i Żydzi, a echa burzliwej historii wciąż wpływały na codzienne życie mieszkańców.

Tym razem jednak kryminalna zagadka sięga znacznie głębiej w przeszłość. Jej korzenie prowadzą do średniowiecznego Koronowa, cysterskiego opactwa i jednej z najbardziej fascynujących tajemnic chrześcijańskiej Europy.

Święty Graal – symbol ludzkich pragnień

Dlaczego właśnie Święty Graal? Jakubowski wyjaśnia, że legendarny kielich jest dla niego przede wszystkim symbolem ludzkiego pragnienia.

– Dlatego, że wydał mi się najlepszym symbolem pragnienia, marzenia. Czegoś, o czym nie wiemy, czy tak naprawdę istnieje, ale czego bardzo pragniemy, żeby istniało – mówi pisarz.

Autor przyznaje, że zależało mu również na wprowadzeniu do powieści wymiaru metafizycznego, wykraczającego poza samą kryminalną zagadkę. Inspiracją były także dziecięce lektury przygodowe i opowieści o poszukiwaniu wielkiego skarbu.

Koronowo nie zostało wybrane przypadkowo. To rodzinne miasto pisarza, którego bogate dzieje od dawna pobudzały jego wyobraźnię.

Jakubowski wspomina miejscowe legendy o skarbach ukrytych w podziemiach dawnego opactwa oraz na Grabinie. Opowiada również o własnych dziecięcych wyprawach w poszukiwaniu tajemniczych miejsc. W jego przekonaniu historia Koronowa jest prawdziwym skarbcem dla pisarza.

Bydgoszcz w cieniu zamachu majowego

Akcja „Rzeki pokuszenia” rozgrywa się w maju 1926 roku, gdy w Warszawie trwa zamach stanu Józefa Piłsudskiego. Jakubowski świadomie umieścił fikcyjne wydarzenia na tle jednego z najbardziej dramatycznych momentów historii II Rzeczypospolitej.

Przy pisaniu korzystał między innymi z ówczesnej prasy, szczególnie z „Dziennika Bydgoskiego”. Chciał skonfrontować fikcyjną intrygę z rzeczywistymi wydarzeniami oraz pokazać dylematy ludzi zmuszonych wybierać między poparciem dla Piłsudskiego a wiernością legalnym władzom państwa.

Bydgoszcz, jak przypomina pisarz, była wówczas miastem o silnych wpływach narodowej demokracji i chrześcijańskiej demokracji, w którym zwolennicy marszałka nie dominowali.

Miasto trzech kultur i trudnej historii

W rozmowie pojawia się również temat stosunków polsko-niemiecko-żydowskich w międzywojennej Bydgoszczy. Jakubowski nie unika trudnych zagadnień, w tym antysemityzmu ekonomicznego i nawoływania do bojkotu żydowskich przedsiębiorców.

W powieści znajduje się scena rozmowy policjanta z redaktorem antyżydowskiej gazety. Staje się ona okazją do postawienia pytania o odpowiedzialność dziennikarzy za słowo oraz o to, czy publicystyczne podsycanie niechęci może prowadzić do rzeczywistej przemocy.

Pisarz przypomina, że przedwojenna Bydgoszcz była miastem wielokulturowym. Obok katolickich świątyń istniały kościoły ewangelickie i synagoga, a poszczególne społeczności współtworzyły gospodarczy i kulturalny krajobraz miasta.

W książce pojawiają się również rzeczywiste postacie historyczne, między innymi Witold Bełza, zasłużony dyrektor Biblioteki Miejskiej.

– Literatura jest też po to, żeby takich ludzi wyjmować z mroku, oświetlać światłem – podkreśla Jakubowski.

Kryminał, który pyta o naturę zła

„Rzeka pokuszenia” nie ogranicza się do pytania, kto popełnił zbrodnię. Jej bohater, komisarz Leon Gajewski, jest człowiekiem wewnętrznie skomplikowanym, którego wieloletnia walka z przestępczością prowadzi do poważnych rozterek.

Jakubowski zwraca uwagę, że kontakt ze złem może stopniowo zobojętniać człowieka, nawet jeśli poświęcił on życie jego zwalczaniu.

W rozmowie pojawia się także pytanie o znaczenie samego tytułu powieści. Zdaniem autora jednym z jej najważniejszych tematów jest chciwość – pragnienie bogactwa, które potrafi popychać ludzi do czynów niszczących życie własne i innych.

Będzie trzecia część

Podczas wywiadu Jarosław Jakubowski zdradza również plany dotyczące dalszych losów komisarza Leona Gajewskiego. Pisarz zamierza stworzyć trzeci tom, domykający trylogię.

Jego akcja ma rozpocząć się w roku 1939, u progu II wojny światowej.

Wraz z premierą „Rzeki pokuszenia” bydgoskie Wydawnictwo Brda wznowiło także „Rzekę zbrodni”, dzięki czemu czytelnicy mogą poznać obie części historii.

Czy w Koronowie ukryto Świętego Graala? Ile prawdy historycznej kryje się w powieści? I dlaczego autor uważa chciwość za jedną z najbardziej destrukcyjnych sił w życiu człowieka?

Zapraszamy do obejrzenia całej rozmowy Michała Jędryki z Jarosławem Jakubowskim. Bez zdradzania zakończenia kryminału, ale z wieloma opowieściami o historii Bydgoszczy i Koronowa.