Kultura, która dawała wolność. W Bydgoszczy rozpoczyna się 45. Tydzień Kultury Chrześcijańskiej

„Szczęśliwy naród, który umie łączyć sprawy ludzkie ze sprawami Bożymi” – słowa bł. kard. Stefana Wyszyńskiego są mottem Bydgoskich Spotkań z Kulturą Chrześcijańską w 2026 roku. Ich listopadowym zwieńczeniem będzie XLV Tydzień Kultury Chrześcijańskiej, zaplanowany od 7 do 15 listopada.

Program wyrasta z kilku ważnych rocznic: 800-lecia śmierci św. Franciszka, 70-lecia Jasnogórskich Ślubów Narodu oraz wydarzeń 1956 roku, a także 45. rocznicy śmierci Prymasa Tysiąclecia. Powracają w nim pytania o wolność, odpowiedzialność za wspólnotę i miejsce wiary w życiu społecznym. Nie zabraknie również bydgoskich tematów: historii obrazu Matki Bożej Pięknej Miłości czy dorobku Adama Grzymały-Siedleckiego.

Inauguracja w katedrze i spotkanie z historią bydgoskiego obrazu

Uroczyste otwarcie odbędzie się dziś, w sobotę, 7 listopada, o godz. 18.00 w katedrze bydgoskiej. Mszy świętej będzie przewodniczył bp Krzysztof Włodarczyk. Zaplanowano również wręczenie statuetek „Za twórczy wkład w kulturę chrześcijańską” za rok 2026.

Do katedry warto wrócić następnego dnia. W niedzielę, 8 listopada, po Mszy św. o godz. 11.00 prof. Wojciech Pospiech wykona utwór „O Maria Rubens Rosa”, do którego wprowadzenie przedstawi prof. Anna Szarapka. Ks. Wenancjusz Zmuda wygłosi wykład „Historia i znaczenie pierwszej koronacji obrazu Matki Bożej Pięknej Miłości”. To propozycja dla osób zainteresowanych zarówno muzyką, jak i religijnym dziedzictwem miasta.

Jan Paweł II, muzyka wolności i człowiek wielu pasji

W poniedziałek, 9 listopada, o godz. 17.00 w Bibliotece UKW przy ul. Karola Szymanowskiego 3 prof. Paweł Skrzydlewski, rektor Akademii Zamojskiej, podejmie temat „Pedagogika społeczna Jana Pawła II i jej owoce w latach zniewolenia narodu polskiego”.

O tej samej godzinie w Domu Polskim przy ul. Grodzkiej 1 rozpocznie się koncert „Muzyka głosem wolności”, przygotowany przez studentów bydgoskiej Akademii Muzycznej pod kierunkiem prof. Małgorzaty Greli. Te dwa wydarzenia odbywają się równolegle – zainteresowani będą musieli dokonać wyboru.

We wtorek, 10 listopada, o godz. 17.00 w sali odczytowej Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej przy Starym Rynku 24 odbędzie się spotkanie z dr. Ryszardem Długołęckim. Chirurg, himalaista i tłumacz dramatów Williama Szekspira będzie rozmówcą Urszuli Guźleckiej. Już samo połączenie tych zainteresowań zapowiada wieczór wykraczający poza jedną dziedzinę.

Tego samego dnia o godz. 19.15 w domu zakonnym jezuitów przy pl. Kościeleckich 7 prof. Janusz Kutta wygłosi prelekcję „Święty Andrzej Bobola – patron trudnych czasów i niezłomny świadek wiary”. Na spotkanie zaprasza Klub Inteligencji Katolickiej.

Niepodległość świętowana modlitwą i pieśnią

W środę, 11 listopada, przypada 108. rocznica odzyskania przez Polskę niepodległości. W programie Tygodnia znajdą się wydarzenia, które pozwolą przeżyć ją wspólnie, przywołując religijne i patriotyczne tradycje miasta.

O godz. 9.30 w Sanktuarium Nowych Męczenników na Wyżynach, przy ul. ks. Jerzego Popiełuszki 3, w łączności ze Mszą św. zabrzmi program „Tobie Polsko”. Pieśni patriotyczne wykona chór Exultate Deo pod dyrekcją dr. Romualda Rajsa.

O godz. 11.00 w katedrze bydgoskiej bp Krzysztof Włodarczyk będzie przewodniczył Mszy św. w intencji Ojczyzny, z asystą wojskową.

Wieczorem rozpocznie się trzydniowa szkoła modlitwy, prowadzona przez ks. dr. Janusza Tomczaka pod hasłem „Prostota i piękno modlitwy nie tylko ubogiego św. Franciszka”. Spotkania odbędą się 11, 12 i 13 listopada, każdego dnia o godz. 19.00 w kaplicy Świętego Krzyża przy kościele Świętej Trójcy.

Grzegorz Kucharczyk o roku 1956 i Prymasie Tysiąclecia

Jednym z ważniejszych punktów historycznej części programu będzie spotkanie z prof. Grzegorzem Kucharczykiem. W czwartek, 12 listopada, o godz. 17.00 w Centrum Edukacyjno-Formacyjnym Diecezji Bydgoskiej przy ul. Grodzkiej 18 historyk wygłosi wykład „Październik 1956 – do wolności z Maryją i dzięki Maryi. Bł. kardynał Stefan Wyszyński o swoim uwolnieniu i o wolności dla Polski”.

Wcześniej, w godz. 11.40–12.25, zaplanowano lekcję historii online z jego udziałem: „1956 rok – początek polskiej drogi do wolności”. Współorganizatorem jest Kujawsko-Pomorskie Kuratorium Oświaty.

To powrót do wydarzeń, które pokazały siłę społecznego sprzeciwu wobec komunizmu i znaczenie Kościoła w podtrzymywaniu narodowej podmiotowości. W rocznicowym kalendarzu spotykają się tutaj pamięć Poznańskiego Czerwca oraz uwolnienia kard. Wyszyńskiego.

Czy św. Franciszek jest przewodnikiem dla współczesnej młodzieży?

W piątek, 13 listopada, o godz. 11.00 w Pałacu Młodzieży odbędzie się Areopag Młodych „Św. Franciszek, święty aktualny na współczesne czasy”.

Prelekcję wygłosi franciszkanin o. Jozafat Roman Gohly OFM, redaktor naczelny „Głosu św. Franciszka”. Następnie wraz z bp. Krzysztofem Włodarczykiem będzie rozmawiał z młodzieżą. W programie znalazła się także multimedialna prezentacja „Pieśni słonecznej” św. Franciszka.

Tego samego dnia o godz. 17.00 w sali odczytowej biblioteki przy Starym Rynku 24 rozpocznie się spotkanie z Maciejem Gorczyńskim z Uniwersytetu Wrocławskiego, zatytułowane „Pięć zdań Adama Grzymały-Siedleckiego”.

Przypomnienie pisarza, krytyka literackiego i teatralnego, tłumacza oraz reżysera ma w tym roku szczególne uzasadnienie: w styczniu minęła 150. rocznica jego urodzin. Grzymała-Siedlecki był bydgoszczaninem z wyboru, a spotkanie pozwoli wrócić do ważnej części intelektualnego dziedzictwa miasta.

Franciszkańska sobota i czytanie Biblii przez noc

W sobotę, 14 listopada, o godz. 16.30 w Domu Polskim przy ul. Grodzkiej 1 rozpocznie się spotkanie poświęcone tradycji franciszkańskiej. O. Jozafat Roman Gohly przedstawi projekcję multimedialną „Głos św. Franciszka – historia i współczesność”, a prof. Tomasz Jasiński z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza wygłosi prelekcję „Początki franciszkanów w Polsce (XIII wiek)”.

Tego dnia rozpocznie się także czytanie Pisma Świętego w bazylice św. Wincentego a Paulo, organizowane w ramach X Światowego Dnia Ubogich. Początek wyznacza sobotnia Msza św. o godz. 8.00, a zakończenie – Msza św. w niedzielę, 15 listopada, o godz. 6.00. To propozycja dla tych, którzy chcą wejść w Tydzień również poprzez osobistą modlitwę i słuchanie słowa Bożego.

Franciszkańskie przesłanie dotrze też do osób, dla których udział w wydarzeniach w centrum miasta bywa trudny. Teatr Form Różnych Nasza Klasa przy KPCK zaprezentuje program „W blasku światła stworzenia. Pochwała życia i natury przez św. Franciszka z Asyżu”. Po występie zaplanowanym na 5 listopada w Domu Pomocy Społecznej przy ul. Łomżyńskiej, kolejne odbędą się 9 listopada o godz. 10.00 w Domu Dziennego Pobytu Senior przy ul. Jodłowej 14 oraz 10 listopada o godz. 10.00 w hospicjum im. bł. ks. Jerzego Popiełuszki. Scenariusz i prowadzenie przygotowała Teresa Wądzińska, a oprawę muzyczną Waldemar Knade.

Tadeusz Guz o wolności narodu, na zakończenie koncert

W programie znalazły się również wykłady ks. prof. Tadeusza Guza pod tytułem „Obrona Kościoła jako fundament wolności narodu w nauczaniu księdza kardynała Stefana Wyszyńskiego Prymasa Polski”.

W sobotę, 14 listopada, o godz. 18.30 wykład odbędzie się w parafii Matki Bożej Fatimskiej, a w niedzielę, 15 listopada, o godz. 17.00 – w Sanktuarium Nowych Męczenników na Wyżynach przy ul. ks. Jerzego Popiełuszki 3. Osobne sobotnie spotkanie u klarysek przeznaczono dla sióstr zakonnych.

Muzycznym finałem będzie koncert patriotyczny „Wolność jest w nas”, zaplanowany 15 listopada w parafii św. Maksymiliana Kolbego przy ul. Kolibrowej 5, po Mszy św. o godz. 18.00. Wystąpi zespół Centralnej Diakonii Społecznej Ruchu Światło–Życie pod kierunkiem Mirosławy Chmielewicz.

Dziewięć listopadowych dni, spotkania przez cały rok

Tydzień jest częścią szerszych Bydgoskich Spotkań z Kulturą Chrześcijańską. Tegoroczny cykl obejmował wcześniej m.in. sierpniowe obchody 70-lecia Jasnogórskich Ślubów Narodu oraz wrześniowe spotkanie związane ze stuleciem Prowincji Wielkopolsko-Mazowieckiej Towarzystwa Jezusowego i 45-leciem bydgoskiego Klubu Inteligencji Katolickiej.

Protektorem przedsięwzięcia jest bp Krzysztof Włodarczyk. Patronat honorowy objęli wojewoda Michał Sztybel, marszałek Piotr Całbecki i kujawsko-pomorska kurator oświaty Grażyna Dziedzic. Komitetowi organizacyjnemu przewodniczy Aleksander Grzybek, senior Domu Bydgoskiego Archikonfraterni Literackiej. W przygotowaniach uczestniczą m.in. przedstawiciele KIK, Franciszkańskiego Zakonu Świeckich i Civitas Christiana.

Dziewięć listopadowych dni stanowi więc zwieńczenie pracy wielu środowisk. Podobnie było u początków tej tradycji, kiedy organizowanie spotkań wymagało nie tylko zaangażowania, lecz także odwagi.

Początek jeszcze przed stanem wojennym

Historia bydgoskich Tygodni zaczyna się 17 maja 1981 roku. Pierwsza edycja trwała do 24 maja. Zorganizował ją Centralny Ośrodek Duszpasterstwa Akademickiego przy kościele Klarysek, a jej inicjatorem był ks. Franciszek Welc. Protektorat objął kard. Stefan Wyszyński.

Daty te potwierdza szczególnie cenne źródło: „Chrześcijański Informator Kulturalny” z 13 listopada 1986 roku. Redakcja zamieściła w nim informację o programie pierwszego Tygodnia, otrzymanym od ks. Welca, prostując wcześniejszą pomyłkę dotyczącą roku inauguracji.

Już wtedy program łączył liturgię z literaturą, muzyką i refleksją nad kulturą. Ks. Janusz Pasierb mówił o chrześcijaństwie wobec kultury. Aktorzy z Gdańska przedstawili „Księgę Hioba” w przekładzie Romana Brandstaettera. Odbyły się też koncert oraz wieczór poezji ks. Franciszka Kameckiego.

Nie był to zatem początek ograniczony do jednego rodzaju twórczości. Od pierwszej edycji chodziło o spotkanie różnych języków kultury i ludzi, którzy poprzez nie stawiali pytania o sens, wiarę i ludzkie doświadczenie.

Stan wojenny przerwał cykl, lecz nie zakończył tradycji

W 1982 roku Tydzień nie odbył się z powodu stanu wojennego. Wznowiono go w 1983 roku, a organizację przedsięwzięcia przejął Dom Bydgoski Archikonfraterni Literackiej. Z czasem do przygotowania wydarzeń włączały się kolejne duszpasterstwa, wolontariusze oraz instytucje kultury.

Jak przypominali Aleksander Grzybek i Danuta Kamińska w „Kalendarzu Bydgoskim” na 2006 rok, już w 1984 roku do współpracy dołączyła Filharmonia Pomorska. Na spotkania przychodzili bydgoszczanie pragnący usłyszeć wybitnych uczonych, duszpasterzy i publicystów. Gośćmi byli m.in. ks. Mieczysław Albert Krąpiec, o. Jacek Salij, ks. Józef Tischner, Józefa Hennelowa i Władysław Siła-Nowicki.

Kościoły stawały się salami wykładowymi i miejscami spotkania ze sztuką. Religijny charakter wydarzeń łączył się z doświadczeniem wspólnoty, która mogła mówić własnym głosem.

Dlaczego właśnie wokół 11 listopada?

Stefan Pastuszewski w opracowaniu opublikowanym w „Studiach Bydgoskich” wyjaśnia, że od 1984 roku organizatorzy postanowili lokować Tygodnie w terminie obejmującym 11 listopada. Miało to przypominać władzom PRL, że Polacy pamiętają o odebranym im święcie niepodległości.

Patriotyczny wymiar splatał się z religijnym także w hasłach kolejnych edycji: „Chrześcijanie żyją wiarą” w 1984 roku, „Chrześcijanie żyją nadzieją” w 1985 i „Chrześcijanie żyją miłością” w 1986 roku. W 1989 roku pojawiło się hasło „Chrześcijanie swojej ojczyźnie”.

Tygodniom towarzyszył „Chrześcijański Informator Kulturalny”, zainicjowany przez Albina Zielińskiego i redagowany przez Stefana Pastuszewskiego. W latach 1986–1989 ukazywał się poza zasięgiem cenzury. Sama informacja o kulturze stawała się wówczas częścią niezależnego życia społecznego.