Bydgoszcz szuka nowego Pomnika Wolności. Ogłoszono międzynarodowy konkurs

Konkurs po rozbiórce dawnego monumentu

Rada Miasta Bydgoszczy zdecydowała o likwidacji dotychczasowego pomnika w maju 2025 roku. Jednocześnie radni wskazali, że nowa forma upamiętnienia powinna zostać wyłoniona w konkursie.

Regulamin przygotował interdyscyplinarny zespół złożony między innymi z przedstawicieli środowisk artystycznych, architektów, konserwatorów, urbanistów, urzędników i radnych. Komisji konkursowej przewodniczy prof. Dariusz Markowski.

Jak przekazał zastępca prezydenta Bydgoszczy Łukasz Krupa, procedura została formalnie uruchomiona zarządzeniem prezydenta miasta z 14 lipca.

Dwa etapy i 40 tygodni na wybór koncepcji

Konkurs został podzielony na dwa etapy. W pierwszym, trwającym 20 tygodni, zainteresowani będą mogli zadawać pytania oraz składać wnioski o dopuszczenie do udziału.

Komisja oceni dorobek, doświadczenie, styl i dotychczasową działalność kandydatów. Do konkursu mogą zgłaszać się zarówno indywidualni twórcy, jak i zespoły projektowe.

Zakwalifikowani uczestnicy otrzymają kolejne 20 tygodni na przygotowanie właściwej koncepcji. Będą musieli przedstawić między innymi makietę, materiały graficzne, opis projektu oraz wstępny kosztorys.

Konkurs ma charakter międzynarodowy. Dokumentację będzie można więc składać również w języku angielskim.

Zwycięzca otrzyma 40 tys. zł

Za najlepszy projekt przewidziano nagrodę w wysokości 40 tys. zł. Autor koncepcji, która zajmie drugie miejsce, otrzyma 20 tys. zł, a trzecie – 10 tys. zł. Przyznane zostaną również dwa wyróżnienia po 5 tys. zł.

Miasto kieruje zaproszenie między innymi do artystów, rzeźbiarzy, architektów, zespołów projektowych oraz uczelni prowadzących kierunki artystyczne i architektoniczne.

Zwycięski projekt będzie rekomendacją dla Rady Miasta. To radni podejmą ostateczną decyzję o wzniesieniu nowego pomnika.

Pomnik ma symbolizować wolność dawniej i dziś

Organizatorzy nie narzucają twórcom konkretnej formy. Nowy monument może być tradycyjną rzeźbą, upamiętniać osobę lub wydarzenie albo przybrać postać współczesnej instalacji.

 Oczekujemy czegoś wyjątkowego – mówił prof. Dariusz Markowski.

Jak wyjaśnił przewodniczący komisji, projekt powinien odnosić się do wolności rozumianej zarówno historycznie, jak i współcześnie. Istotne będą również walory artystyczne, symboliczne i tożsamościowe.

Największą wagę w ocenie będzie miała jakość artystyczna, odpowiadająca za 35 proc. punktów. Kolejne 30 proc. komisja przyzna za dopasowanie koncepcji do otoczenia Placu Wolności.

Nowy obiekt stanie w miejscu poprzedniego

Rozważano ustawienie pomnika bliżej ul. Gdańskiej, jednak zrezygnowano z tego pomysłu ze względu na znajdujący się pod placem zbiornik retencyjny.

Nowy monument ma więc stanąć w miejscu rozebranego obiektu. Miasto oczekuje formy na tyle reprezentacyjnej i wyrazistej, by była dobrze widoczna także z dalszej części placu.

Otoczenie ma szczególne znaczenie historyczne. W latach 1893–1919 stał tam konny pomnik cesarza Wilhelma I. Po II wojnie światowej ustawiono monument poświęcony Armii Czerwonej, który po przemianach ustrojowych został przekształcony w Pomnik Wolności. Niedaleko znajduje się również fontanna Potop.

Projekty pozostaną anonimowe

Prace konkursowe zostaną zakodowane. Członkowie komisji nie będą wiedzieli, kto jest autorem ocenianych propozycji.

Miasto nie planuje publikowania projektów przed rozstrzygnięciem konkursu. Jak tłumaczył Łukasz Krupa, komisja powinna dokonać wyboru bez presji i wpływów zewnętrznych. Zwycięzca przedstawi swoją pracę podczas posiedzenia Rady Miasta.

Pomnik, który dzielił bydgoszczan

Rozbiórka dotychczasowego monumentu wywołała spór o znaczenie symboli w przestrzeni miasta. Pomnik odsłonięto 7 listopada 1945 roku jako Pomnik Wdzięczności Armii Czerwonej. Instytut Pamięci Narodowej oceniał go jako element komunistycznej propagandy i narzędzie budowania kultu sowieckiej armii.

Po 1989 roku władze miasta próbowały jednak nadać obiektowi nowe znaczenie. W 1990 roku przemianowano go na Pomnik Wolności. Później umieszczono na nim między innymi orła w koronie, herb Bydgoszczy, łacińską inskrypcję „Civitas Bydgostiensis Libera” oraz płaskorzeźbę przedstawiającą powitanie Wojska Polskiego.

Przeciwnicy rozbiórki podkreślali, że monument z czasem przestał być kojarzony z Armią Czerwoną i stał się miejscem miejskich uroczystości patriotycznych. Zwolennicy jego usunięcia odpowiadali, że późniejsze modyfikacje nie mogły zatrzeć sowieckiej genezy obiektu.

Prace na placu mają zakończyć się w trzecim kwartale

Miasto zakłada, że pozostałe roboty prowadzone na Placu Wolności zakończą się najpóźniej w trzecim kwartale 2026 roku. Wcześniej do użytku mają zostać oddane pawilony przeznaczone dla kwiaciarek. Trwa procedura uzyskiwania pozwolenia na ich użytkowanie oraz przygotowywanie umów z najemcami.

Rozstrzygnięcie konkursu na nowy Pomnik Wolności nastąpi znacznie później. Sama procedura przewiduje bowiem dwa dwudziestotygodniowe etapy, po których zwycięska koncepcja trafi pod obrady Rady Miasta.