Ks. prof. Mariusz Kuciński dla włoskiego portalu: Benedykt XVI interesował się Bydgoszczą i pobłogosławił parafię św. Mateusza

Wywiad przeprowadzony przez Leę Amodio powstał w ramach reportażu o Polsce, przygotowanego przez „Ratzinger Class” we współpracy z bydgoskim Centrum Studiów Ratzingera. Rozmówcą włoskiego portalu jest ks. prof. Mariusz Kuciński, od 2012 roku dyrektor Centrum, a także proboszcz parafii św. Mateusza Apostoła i Ewangelisty w Bydgoszczy.

Rozmowa obejmuje zarówno zagadnienia teologiczne i historyczne, jak i współczesne problemy Kościoła. Szczególnie interesujące dla bydgoszczan są jednak fragmenty poświęcone związkom Benedykta XVI z naszym miastem.

Benedykt XVI pytał o bydgoską parafię

Ks. prof. Kuciński wspomina swoje spotkania z Benedyktem XVI, również po zakończeniu jego pontyfikatu. Odbywały się one między innymi w Ogrodach Watykańskich. Jak podkreśla duchowny, papież interesował się nie tylko działalnością naukową Centrum Studiów Ratzingera, ale również codzienną posługą duszpasterską jego dyrektora.

Benedykt XVI regularnie pytał o pracę ks. Kucińskiego w Polsce, zarówno na uczelni, jak i w bydgoskiej parafii św. Mateusza. Podczas jednego ze spotkań kapłan podarował mu album poświęcony Bydgoszczy. Papież zainteresował się wówczas położeniem parafii i poprosił o jej przedstawienie.

Kiedy ks. Kuciński pokazał mu fotografie świątyni, Benedykt XVI położył rękę na jednym ze zdjęć i udzielił błogosławieństwa całej wspólnocie parafialnej.

Duchowny szczególnie zapamiętał uwagę, z jaką papież słuchał swoich rozmówców. Podkreśla, że nie były to kurtuazyjne spotkania. Benedykt XVI odnosił się konkretnie do przedstawianych mu spraw, pytań i propozycji.

Bydgoszcz ważnym ośrodkiem badań nad myślą Ratzingera

Znaczną część wywiadu poświęcono historii i działalności Centrum Studiów Ratzingera. Ks. Kuciński przypomina, że początki tej instytucji wiążą się z międzynarodową konferencją naukową zorganizowaną w Bydgoszczy w październiku 2011 roku.

Spotkanie, poświęcone dialogowi między kulturami, cywilizacjami i religiami, odbyło się w 25. rocznicę historycznego spotkania międzyreligijnego w Asyżu, zwołanego przez Jana Pawła II.

Owocem bydgoskiej konferencji była decyzja Benedykta XVI o utworzeniu w Polsce ośrodka zajmującego się badaniami nad jego dorobkiem teologicznym. Centrum zostało oficjalnie otwarte 11 czerwca 2012 roku, z udziałem ówczesnego watykańskiego sekretarza stanu kard. Tarcisia Bertone.

Jak informuje ks. Kuciński, w ciągu ostatniej dekady Centrum zorganizowało lub współorganizowało ponad 60 konferencji naukowych, a dzięki współpracy z uczelniami powstało około 35 publikacji naukowych.

Ważnym obszarem działalności jest również współpraca z Uniwersytetem Mikołaja Kopernika w Toruniu. Jej owocem stała się nagroda „Ratio et Spes”, promująca dialog między nauką, filozofią i teologią.

Osobne miejsce zajmuje Sala Pamięci Benedykta XVI w bydgoskim Muzeum Diecezjalnym. Jej powstanie umożliwiły pamiątki przekazane do Bydgoszczy zgodnie z ostatnią wolą papieża, między innymi jego szaty liturgiczne, biała sutanna, czerwone buty oraz przedmioty osobiste.

Polski katolicyzm między wiarą a tradycją

Włoscy dziennikarze zapytali także o współczesną kondycję katolicyzmu w Polsce. Ks. Kuciński nie pomija zjawiska spadku praktyk religijnych, szczególnie wśród młodzieży i mieszkańców dużych miast.

Jednocześnie zwraca uwagę, że chrześcijaństwo pozostaje głęboko obecne w polskiej kulturze, zwyczajach rodzinnych i życiu społecznym.

Wskazuje na trzy wymiary polskiego katolicyzmu: praktykowaną wiarę, religijność ludową i pobożność oraz katolicyzm kulturowy.

Wśród charakterystycznych elementów wymienia kult maryjny, pielgrzymki na Jasną Górę, nabożeństwa majowe, procesje Bożego Ciała, kult Miłosierdzia Bożego oraz tradycje związane z Bożym Narodzeniem, Wielkanocą i uroczystością Wszystkich Świętych.

Porównując religijność polską i bawarską, zauważa, że w obu przypadkach katolicyzm wywarł silny wpływ na życie wspólnot lokalnych. Istotna jest jednak różnica historyczna: w Polsce wiara odgrywała szczególną rolę w zachowaniu tożsamości narodowej w okresie zaborów i komunizmu, podczas gdy w Bawarii była przede wszystkim ważnym składnikiem kultury regionalnej.

Jan Paweł II i Benedykt XVI. Przyjaźń, która wpłynęła na Kościół

Jednym z głównych tematów rozmowy jest relacja łącząca Karola Wojtyłę i Josepha Ratzingera.

Ks. Kuciński przypomina, że obaj poznali się osobiście podczas konklawe w 1978 roku. Trzy lata później Jan Paweł II powołał niemieckiego kardynała na prefekta Kongregacji Nauki Wiary. Rozpoczęła się wówczas współpraca, która trwała ponad dwie dekady i stopniowo przerodziła się w głęboką osobistą przyjaźń.

Rozmówca włoskiego portalu zwraca uwagę na odmienność, ale zarazem komplementarność osobowości obu papieży. Jan Paweł II był przede wszystkim charyzmatycznym duszpasterzem i misjonarzem, natomiast Ratzinger – teologiem i człowiekiem refleksji. Łączyło ich przekonanie o centralnym miejscu Chrystusa w życiu Kościoła oraz znaczeniu prawdy, wolności i godności osoby ludzkiej.

Szczególne znaczenie ks. Kuciński przypisuje pielgrzymce Benedykta XVI do Polski w maju 2006 roku. Papież odwiedzał wówczas miejsca związane z życiem swojego poprzednika, podejmując zarazem najważniejsze wątki jego nauczania.

Zdaniem bydgoskiego teologa szczególnie aktualne pozostają cztery przesłania tamtej podróży: wezwanie do ciszy i skupienia na Jasnej Górze, nauczanie do młodzieży o budowaniu życia na trwałym fundamencie, refleksja o cierpieniu i miłosierdziu w Łagiewnikach oraz apel o pamięć i pojednanie wygłoszony w Auschwitz.

Auschwitz i chrześcijańskie korzenie Europy

Ważną część wywiadu stanowi refleksja nad wizytami Jana Pawła II i Benedykta XVI w byłym niemieckim obozie Auschwitz-Birkenau.

Ks. Kuciński wskazuje, że obaj papieże patrzyli na tragedię XX wieku z odmiennych perspektyw historycznych. Jan Paweł II przybywał tam jako Polak, który osobiście doświadczył wojny i totalitaryzmów. Benedykt XVI stanął w tym miejscu także jako Niemiec, stawiając dramatyczne pytanie o milczenie Boga wobec ogromu zła.

Według bydgoskiego teologa ich przesłania łączy przekonanie, że godność osoby ludzkiej nie może zależeć od decyzji państwa, politycznej większości ani społecznej użyteczności człowieka.

W tym kontekście ks. Kuciński tłumaczy również znaczenie chrześcijańskich korzeni Europy w nauczaniu obu papieży. Nie chodziło im o przywracanie historycznych przywilejów Kościoła, lecz o przypomnienie fundamentów moralnych, bez których wolność i rozum mogą zostać podporządkowane mechanizmom władzy.

Jest to jeden z najbardziej aktualnych wątków całej rozmowy. Pamięć o totalitaryzmach nie powinna sprowadzać się wyłącznie do rocznicowych uroczystości, ale pozostawać przestrogą przed każdą formą instrumentalnego traktowania człowieka.

Pamiątki po Benedykcie XVI jako zobowiązanie

Pod koniec wywiadu ks. Kuciński powraca do osobistych wspomnień. Opowiada o wiadomości, którą otrzymał w czerwcu 2023 roku od abp. Georga Gänsweina, wieloletniego sekretarza Benedykta XVI.

Okazało się wówczas, że zmarły papież zdecydował o przekazaniu do Bydgoszczy licznych przedmiotów należących do niego osobiście, w tym szat liturgicznych oraz charakterystycznych czerwonych butów.

Dla dyrektora Centrum Studiów Ratzingera był to wyraz uznania dla dotychczasowej działalności placówki, ale także zobowiązanie do dalszej pracy.

Wywiad opublikowany przez „Ratzinger Class” pokazuje, że związek Benedykta XVI z Bydgoszczą nie ograniczał się do formalnego patronatu nad instytucją naukową. Papież osobiście interesował się działalnością Centrum, jego współpracownikami, a nawet życiem jednej z bydgoskich parafii.

To interesujący, mniej znany rozdział historii relacji Bydgoszczy ze Stolicą Apostolską, a zarazem przypomnienie, że nasze miasto od kilkunastu lat uczestniczy w międzynarodowej refleksji nad dziedzictwem jednego z najwybitniejszych teologów współczesnego Kościoła.

Całość wywiadu w języku włoskim można przeczytać na portalu „Ratzinger Class” w artykule „Al Centrum Studiow Ratzingera con Don Mariusz Kuciński”, opracowanym przez Leę Amodio.