Pamięć Romana Dmowskiego uczczona w Bydgoszczy. IPN i Bydgoscy Patrioci przypomnieli wizytę z 1927 roku

Roman Dmowski – polityk państwowego realizmu

Roman Dmowski należy do grona tych postaci polskiej historii, których znaczenie trudno streścić w jednym zdaniu. Był głównym ideologiem i przywódcą obozu narodowego, współtwórcą nowoczesnej myśli politycznej opartej na realizmie, pracy długiego trwania i nadrzędności interesu narodowego nad doraźnymi emocjami.

Jego koncepcja polityczna zakładała budowę silnego państwa opartego na spójnym narodzie, zdolnego do rywalizacji na arenie międzynarodowej. W czasie I wojny światowej Dmowski postawił na dyplomację i orientację prozachodnią, stając na czele Komitetu Narodowego Polskiego – uznawanego przez państwa Ententy za oficjalną reprezentację sprawy polskiej.

Kulminacją tej drogi był Wersal. To właśnie tam, w 1919 roku, Dmowski – obok Ignacego Jana Paderewskiego – podpisał w imieniu Polski traktat pokojowy. Jego wielogodzinne memoriały i wystąpienia należały do najbardziej szczegółowych analiz etnograficznych i historycznych przedstawionych aliantom. Dla Pomorza, Wielkopolski i ziem zachodnich miało to znaczenie fundamentalne.

Bydgoszcz, kwiecień 1927. Miasto wita Dmowskiego

Do Bydgoszczy Roman Dmowski przyjechał pod koniec swojego życia – w 1927 roku, mając 63 lata. Nie pełnił już wówczas żadnych funkcji państwowych; jego ostatnim urzędem była teka ministra spraw zagranicznych w rządzie Wincentego Witosa. Mimo to – jak podkreśla Krzysztof Błażejewski w swoim artykule – w środowiskach prawicowych wciąż postrzegano go jako najwybitniejszego z żyjących Polaków i głównego autora odzyskania niepodległości.

Impulsem do powrotu do aktywnej polityki był przewrót majowy 1926 roku, dokonany przez Józef Piłsudski. Dmowski odpowiedział na niego próbą konsolidacji środowisk narodowych i katolickich w ramach Obozu Wielkiej Polski.

Do Bydgoszczy przybył w niedzielę, 3 kwietnia 1927 roku, na Zjazd Obozu Wielkiej Polski dzielnicy zachodniej, obejmującej województwa pomorskie, poznańskie i łódzkie. Obrady odbywały się w sali Resursy Kupieckiej. Z uwagi na ogromne zainteresowanie oraz obawy przed starciami politycznymi, wstęp mieli wyłącznie członkowie OWP oraz osoby z zaproszeniami.

„Polska ma zmierzać prostą drogą do swoich przeznaczeń”

Dmowski dotarł do miasta po południu. Jak relacjonowała prasa, został przywitany ogromną owacją. Gospodarzem spotkania był Józef Grodzki, oboźny OWP w Bydgoszczy. Sam Dmowski zabrał głos dopiero pod koniec zjazdu – około godziny 16.30.

Jego godzinne przemówienie, poświęcone praworządności i kondycji cywilizacyjnej państwa, było wielokrotnie przerywane oklaskami i następnego dnia w całości opublikowane w prasie prawicowej. Mówił m.in. o „bankructwie zasad XIX-wiecznej Europy”, potrzebie wychowania młodzieży w duchu porządku i prawa oraz o przewadze cywilizacyjnej ziem zachodnich, odzyskanych przez Polskę.

Słowa, które zapadły w pamięć uczestników, brzmiały jasno: „Polska ma zmierzać prostą drogą do swoich przeznaczeń”.

Gdy na zakończenie Józef Grodzki powiedział: „Oto człowiek, któremu Bydgoszcz zawdzięcza przyłączenie do Polski” – sala, według relacji świadków, dosłownie „trzęsła się od oklasków”.

Pamięć, która wraca

Rok po bydgoskiej wizycie Dmowski założył Stronnictwo Narodowe, które do wybuchu II wojny światowej pozostawało główną siłą opozycyjną w II RP. Zmarł w nocy z 1 na 2 stycznia 1939 roku.

Dzisiejsze upamiętnienia – takie jak to zorganizowane w Bydgoszczy przez IPN i środowiska patriotyczne – przypominają, że historia miasta splata się z historią państwa. A nazwisko Dmowskiego, niezależnie od sporów i ocen, pozostaje jednym z kluczowych punktów odniesienia dla zrozumienia polskiej drogi do niepodległości i jej zachodnich granic.

Źródła: "To jemu Bydgoszcz zawdzięcza przyłączenie do Polski", Krzysztof Błażejewski, Express Bydgoski, 5 września 2015