Półpasiec może minąć, ale ból zostać na lata. Jak zmniejszyć ryzyko powikłań?

Ból jest naturalnym sygnałem ostrzegawczym organizmu. Informuje o urazie, oparzeniu lub rozwijającej się chorobie i skłania do unikania niebezpiecznych sytuacji. Inaczej jest jednak z bólem przewlekłym, który utrzymuje się mimo leczenia albo pozostaje po przebytej chorobie.

– Ból przewlekły nie pełni już tej samej funkcji ochronnej. Pacjent wie, że choruje, a mimo to dolegliwości nadal mu towarzyszą i wpływają na codzienne funkcjonowanie – wyjaśnia dr n. med. Magdalena Kocot-Kępska, kierownik Zakładu Badania i Leczenia Bólu Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz prezes Polskiego Towarzystwa Badania Bólu.

Bólu nie widać, ale to nie znaczy, że go nie ma

Nie istnieje badanie, które pozwalałoby dokładnie i obiektywnie zmierzyć odczuwany ból. Lekarz opiera się przede wszystkim na relacji pacjenta, ponieważ każdy człowiek odbiera dolegliwości inaczej.

Na nasilenie bólu mogą wpływać wcześniejsze doświadczenia, stres, brak snu, samopoczucie psychiczne, choroby współistniejące, hormony oraz indywidualna wrażliwość układu nerwowego. Dlatego dwie osoby z podobną chorobą mogą zupełnie inaczej opisywać swoje dolegliwości.

Silny ból nie jest oznaką słabości. Pacjent nie powinien też obawiać się, że jego relacja zostanie uznana za przesadzoną.

Półpasiec może boleć przez wiele lat

Jedną z chorób, po których może rozwinąć się długotrwały ból, jest półpasiec. Wywołuje go ten sam wirus, który odpowiada za ospę wietrzną.

Po przebyciu ospy wirus nie znika z organizmu. Pozostaje uśpiony w układzie nerwowym i może ponownie się uaktywnić, szczególnie wtedy, gdy odporność słabnie. Ryzyko rośnie z wiekiem, ale również podczas ciężkiej choroby, po operacji, urazie, w okresie silnego stresu lub w trakcie leczenia osłabiającego układ odpornościowy.

Półpasiec zazwyczaj obejmuje jedną stronę ciała. Najczęściej pojawia się bolesna wysypka z pęcherzykami, między innymi w okolicy klatki piersiowej. Zmiany skórne mogą zagoić się po kilku tygodniach, lecz u części chorych ból pozostaje.

Takie powikłanie nazywa się neuralgią popółpaścową. Pacjenci opisują je jako pieczenie, palenie, kłucie lub przeszywanie. Skóra może być tak wrażliwa, że ból wywołuje nawet dotyk ubrania.

– Neuralgia może utrzymywać się rok, kilka lat, a czasem nawet do końca życia – podkreśla ekspertka.

Seniorzy są szczególnie narażeni

Ryzyko neuralgii popółpaścowej rośnie przede wszystkim wraz z wiekiem. Najbardziej narażone są osoby po 65. roku życia, ale także pacjenci z cukrzycą, osoby palące papierosy, chorujący onkologicznie lub reumatologicznie oraz przyjmujący leki obniżające odporność.

Znaczenie ma również przebieg samego półpaśca. Ryzyko powikłań jest większe, gdy wysypka zajmuje duży obszar ciała, choroba przebiega ciężko, a ból w jej pierwszej fazie jest bardzo silny.

Według dr Magdaleny Kocot-Kępskiej wśród seniorów neuralgia może rozwinąć się u około jednej trzeciej chorych na półpasiec. W najstarszych grupach wiekowych zagrożenie jest jeszcze większe.

Kiedy trzeba zgłosić się do lekarza?

Konsultacji wymaga przede wszystkim pojawienie się bolesnej, pęcherzykowej wysypki, szczególnie jeśli występuje tylko po jednej stronie ciała. Szybkiej reakcji wymaga także silny lub narastający ból, utrzymywanie się dolegliwości po zagojeniu skóry oraz nadwrażliwość na dotyk.

Do lekarza warto zgłosić się również wtedy, gdy ból utrudnia sen, poruszanie się lub wykonywanie codziennych czynności. Szczególną ostrożność powinny zachować osoby starsze oraz pacjenci z obniżoną odpornością.

Jeśli znany wcześniej ból nagle zmienia charakter, staje się silniejszy albo pojawiają się dodatkowe objawy, także nie należy zwlekać z konsultacją.

Zwykły lek przeciwbólowy to za mało?

Neuralgia popółpaścowa jest rodzajem bólu wynikającego z uszkodzenia lub podrażnienia nerwów. Z tego powodu popularne preparaty stosowane przy bólu głowy czy zęba mogą okazać się niewystarczające.

Lekarz może zastosować leki używane również w leczeniu padaczki lub depresji, specjalne plastry i maści działające miejscowo, blokady przeciwbólowe, a w trudniejszych przypadkach bardziej zaawansowane metody leczenia.

Dobór terapii powinien być indywidualny. Ma to szczególne znaczenie u osób starszych, ponieważ część leków może powodować senność, zawroty głowy, nudności, zaparcia oraz zwiększać ryzyko upadków.

Pacjent nie powinien samodzielnie zwiększać dawek ani łączyć kilku preparatów przeciwbólowych bez konsultacji z lekarzem. W przypadku utrzymujących się dolegliwości warto zapytać o skierowanie do poradni leczenia bólu.

Szczepienie może ograniczyć ryzyko

Jednym ze sposobów zmniejszania ryzyka półpaśca i jego powikłań jest szczepienie. Według rekomendacji przywoływanych przez ekspertkę powinny je rozważyć wszystkie osoby po 50. roku życia.

Szczepienie może być zalecane także młodszym dorosłym, jeśli choroba lub stosowane leczenie osłabiają odporność. Dotyczy to między innymi części pacjentów onkologicznych i reumatologicznych oraz osób przyjmujących leki immunosupresyjne.

Przechorowanie półpaśca nie daje pewności, że choroba nie pojawi się ponownie. Możliwe są kolejne zachorowania, dlatego szczepienie bywa rozważane również u osób, które już miały półpasiec. Termin jego podania należy ustalić z lekarzem.

O refundację warto zapytać przed zakupem

Możliwość refundacji szczepienia zależy od wieku pacjenta, chorób współistniejących oraz aktualnie obowiązujących zasad. Przed zakupem warto zapytać lekarza podstawowej opieki zdrowotnej lub farmaceutę, czy pacjent należy do grupy objętej zniżką, czy potrzebna jest recepta i ile dawek obejmuje pełne szczepienie.

Dobrze jest również ustalić, w jakich odstępach podaje się kolejne dawki oraz czy przyjmowane leki albo aktualny stan zdrowia nie wymagają przesunięcia terminu.

Zasady refundacji mogą się zmieniać, dlatego najlepiej sprawdzić je bezpośrednio przed szczepieniem.

Przewlekły ból zmienia codzienne życie

Długotrwały ból wpływa nie tylko na zdrowie fizyczne. Może utrudniać sen, ograniczać samodzielność, pogarszać nastrój i prowadzić do rezygnacji ze spotkań rodzinnych oraz aktywności, które wcześniej sprawiały przyjemność.

Leczenie neuralgii popółpaścowej bywa długie, a u części pacjentów nie pozwala całkowicie usunąć dolegliwości. Z tego powodu, jak podkreśla dr Magdalena Kocot-Kępska, profilaktyka jest szczególnie ważna w przypadku seniorów i osób z obniżoną odpornością.

Artykuł powstał na podstawie rozmowy przeprowadzonej przez Stowarzyszenie Dziennikarze dla Zdrowia z dr n. med. Magdaleną Kocot-Kępską.