[ZDROWIE Z TYGODNIKIEM] Mierzysz ciśnienie w domu? Jeden drobny błąd może znacząco zawyżyć wynik

Domowy ciśnieniomierz stał się jednym z najpopularniejszych urządzeń służących do kontrolowania zdrowia. Korzystają z niego miliony osób, zwłaszcza chorujących na nadciśnienie tętnicze. Sam pomiar wydaje się banalny: zakładamy mankiet, naciskamy przycisk i po kilkudziesięciu sekundach odczytujemy wynik.

Problem w tym, że wynik może być błędny, mimo że urządzenie działa prawidłowo. Co więcej, różnice bywają na tyle duże, że mogą wpływać na ocenę stanu zdrowia pacjenta.

Naukowcy sprawdzili trzy sposoby trzymania ręki

W październiku 2024 roku czasopismo „JAMA Internal Medicine” opublikowało wyniki amerykańskiego badania klinicznego, w którym uczestniczyły 133 osoby dorosłe. Badacze porównali wyniki pomiarów ciśnienia wykonywanych w trzech różnych pozycjach.

W pierwszej, zalecanej przez lekarzy, ramię spoczywało na stole, a mankiet znajdował się na wysokości serca. W drugiej badani trzymali rękę na kolanach. W trzeciej ramię swobodnie zwisało wzdłuż tułowia.

Różnice okazały się istotne.

Gdy ręka spoczywała na kolanach, ciśnienie skurczowe było średnio o 3,9 mm Hg wyższe, a rozkurczowe o 4 mm Hg wyższe niż przy prawidłowym ułożeniu ramienia.

Jeszcze większy błąd występował wtedy, gdy ręka zwisała swobodnie. W takim przypadku wynik ciśnienia skurczowego był zawyżony średnio o 6,5 mm Hg, a rozkurczowego o 4,4 mm Hg.

To wartości średnie uzyskane w badanej grupie, a nie stały błąd występujący u każdego pacjenta. Wyniki pokazują jednak, że nawet pozornie nieistotny szczegół może zmienić rezultat pomiaru.

Dlaczego ułożenie ręki ma takie znaczenie?

Wyjaśnienie jest związane między innymi z prawami fizyki. Gdy mankiet znajduje się poniżej poziomu serca, na odczyt wpływa ciśnienie hydrostatyczne, zależne od wysokości słupa krwi. Dodatkowo niepodparte ramię wymaga pewnego napięcia mięśni, które również może oddziaływać na wynik.

Dlatego kardiolodzy zalecają, aby podczas pomiaru przedramię spoczywało na stabilnym podparciu, a mankiet na ramieniu znajdował się na wysokości serca.

Nie jest to drobiazg bez znaczenia. W przypadku osoby, której wyniki znajdują się blisko granicy rozpoznania nadciśnienia, systematycznie zawyżone odczyty mogą prowadzić do nieprawidłowej oceny sytuacji.

Jak prawidłowo zmierzyć ciśnienie w domu?

Zgodnie z zaleceniami Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego oraz American Heart Association przed pomiarem należy przez co najmniej pięć minut spokojnie odpocząć w pozycji siedzącej.

W ciągu 30 minut poprzedzających pomiar należy unikać palenia papierosów, picia napojów zawierających kofeinę oraz wysiłku fizycznego. Warto również wcześniej opróżnić pęcherz moczowy.

Podczas badania plecy powinny być oparte, stopy ustawione płasko na podłodze, a nogi nieskrzyżowane. Ręka musi mieć podparcie, natomiast mankiet powinien przylegać bezpośrednio do skóry, nie do ubrania. Ważne jest także dobranie jego rozmiaru do obwodu ramienia.

Nie należy rozmawiać ani poruszać się w trakcie pomiaru.

Do regularnej domowej kontroli ciśnienia zaleca się przede wszystkim sprawdzone, automatyczne ciśnieniomierze naramienne.

Jeden pomiar nie przesądza o nadciśnieniu

Ciśnienie tętnicze nie jest wartością stałą. Zmienia się między innymi pod wpływem aktywności fizycznej, emocji i pory dnia. Dlatego pojedynczy wynik nie powinien stanowić podstawy do samodzielnego rozpoznawania choroby ani zmieniania dawek leków.

Polskie zalecenia dotyczące diagnostyki nadciśnienia przewidują wykonywanie pomiarów przez siedem kolejnych dni, nie krócej jednak niż przez trzy dni. Rano i wieczorem należy wykonać po dwa pomiary, zapisując uzyskane wartości.

Istotna jest ich średnia. W przypadku pomiarów domowych średnie ciśnienie skurczowe wynoszące co najmniej 135 mm Hg lub rozkurczowe co najmniej 85 mm Hg osiąga próg diagnostyczny nadciśnienia i wymaga oceny lekarskiej.

Nie oznacza to jednak, że każdy pojedynczy odczyt przekraczający te wartości jest powodem do alarmu.

Z kolei bardzo wysokie ciśnienie, zwłaszcza gdy towarzyszą mu ból w klatce piersiowej, duszność, zaburzenia widzenia, mowy lub nagłe osłabienie, może oznaczać stan wymagający natychmiastowej pomocy medycznej.

Wniosek jest prosty: zanim zaczniemy niepokoić się wynikiem wyświetlanym na ekranie ciśnieniomierza, warto upewnić się, że pomiar został wykonany prawidłowo. Pięć minut spokoju i właściwe ułożenie ręki mogą okazać się ważniejsze niż dodatkowe funkcje nawet bardzo nowoczesnego urządzenia.