ZUS umorzy długi sprzed 30 lat. Dlaczego jeszcze się nie przedawniły?
Źródło zdjęcia: Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w Bydgoszczy; fot. nadesłane
Od 1 maja 2027 roku ZUS umorzy zaległości składkowe powstałe przed 1999 rokiem. W województwie kujawsko-pomorskim dotyczy to 158 płatników. Można jednak zapytać: dlaczego długi sprzed niemal 30 lat w ogóle jeszcze istnieją? Okazuje się, że przepisy pozwalają utrzymywać niektóre zobowiązania przez całe dziesięciolecia. Ich egzekwowanie kosztuje dziś znacznie więcej, niż przynosi dochodów.
Inne z kategorii
Dodatkowe patrole i monitoring z dronów na Festiwalu Gęsinowym w Przysieku
Zasadniczo należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przedawniają się po pięciu latach. Od tej reguły istnieją jednak wyjątki. Bieg przedawnienia może zostać zawieszony, między innymi wskutek podjęcia określonych czynności egzekucyjnych lub zawarcia umowy o rozłożeniu zadłużenia na raty. Szczególne zasady dotyczą również należności zabezpieczonych hipoteką lub zastawem. W rezultacie ZUS może nadal dochodzić niektórych zobowiązań powstałych jeszcze w latach dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku.
Nowa ustawa z 18 września 2026 roku dotyczy właśnie takich nieprzedawnionych należności. Jej celem jest definitywne zakończenie wieloletnich, często nieskutecznych postępowań.
Egzekucja kosztuje więcej, niż przynosi
Skalę problemu pokazują dane przedstawione w uzasadnieniu rządowego projektu ustawy. Według szacunków ZUS zaległości sprzed 1999 roku dotyczyły w całej Polsce około 7,1 tysiąca płatników, a ich łączna wartość wynosiła około 315 milionów złotych.
Co istotne, znaczna część tych należności jest praktycznie niemożliwa do odzyskania. Prowadzone egzekucje pozwalają często pokryć jedynie koszty upomnień i samych postępowań egzekucyjnych, nie zmniejszając zasadniczej kwoty zadłużenia.
Rząd oszacował, że w ciągu kolejnych dziesięciu lat dochodzenie tych należności kosztowałoby około 135 milionów złotych, podczas gdy spodziewane wpływy wyniosłyby zaledwie 13,9 miliona złotych.
Innymi słowy, państwo wydawałoby na odzyskiwanie starych długów niemal dziesięć razy więcej, niż mogłoby odzyskać. Umorzenie ma więc nie tylko pomóc zadłużonym płatnikom, ale przede wszystkim zakończyć ekonomicznie nieuzasadnione postępowania.
W Kujawsko-Pomorskiem umorzenie obejmie 158 płatników
Jak informuje Krystyna Michałek, regionalna rzeczniczka prasowa ZUS, w województwie kujawsko-pomorskim nowe przepisy obejmą 158 płatników składek.
Umorzeniu będą podlegały zaległości powstałe przed 1 stycznia 1999 roku z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.
Wraz z nimi ZUS umorzy odsetki za zwłokę, dodatkowe opłaty, opłaty prolongacyjne, a także koszty upomnienia i egzekucji.
Cała procedura odbędzie się z urzędu. Płatnicy nie będą musieli składać żadnych wniosków.
Umorzenie może jednak wpłynąć na emeryturę
Nie dla wszystkich umorzenie będzie rozwiązaniem jednoznacznie korzystnym.
Jeżeli zadłużenie dotyczy składek na własne ubezpieczenia społeczne płatnika albo osoby z nim współpracującej, okres objęty umorzeniem nie zostanie uwzględniony przy ustalaniu kapitału początkowego. Nie będzie również brany pod uwagę przy ustalaniu prawa do emerytury, renty oraz innych świadczeń zależnych od okresów składkowych i nieskładkowych.
Umorzone składki nie zwiększą także podstawy obliczenia emerytury.
ZUS zastrzega jednak, że okres, za który umorzone zostaną należności dotyczące własnych ubezpieczeń społecznych, będzie nadal zaliczany do stażu pracy w rozumieniu Kodeksu pracy.
Można zrezygnować, ale tylko w ciągu 30 dni
Osoby, których zaległości dotyczą własnych ubezpieczeń społecznych sprzed 1999 roku, będą mogły odstąpić od umorzenia. ZUS poinformuje je o takiej możliwości za pośrednictwem portalu eZUS, a w przypadku braku konta elektronicznego – listownie, na ostatni zgłoszony adres do korespondencji.
Na złożenie oświadczenia będzie 30 dni od otrzymania zawiadomienia.
Decyzję trzeba jednak dobrze przemyśleć. Odstąpienie od umorzenia musi obejmować wszystkie należności, także te dotyczące na przykład pracowników. Raz złożonego oświadczenia nie będzie można odwołać ani zmienić. Nie będzie również możliwości przywrócenia terminu.
Brak oświadczenia będzie oznaczał automatyczne umorzenie zadłużenia.
Koniec egzekucji i możliwość wykreślenia hipoteki
Z dniem 1 maja 2027 roku umorzone zostaną również postępowania egzekucyjne dotyczące należności objętych ustawą. Nie nastąpi to jednak w przypadku osób, które zdecydują się odstąpić od umorzenia.
Nowe przepisy obejmą także zaległości zabezpieczone hipoteką lub zastawem. Właściciele nieruchomości otrzymają od ZUS dokument umożliwiający wystąpienie do sądu wieczystoksięgowego o wykreślenie hipoteki. W przypadku zastawu na ruchomości ZUS sam wystąpi o jego wykreślenie do naczelnika urzędu skarbowego.
Wygaśnie również obowiązek spłacania rat w części dotyczącej umorzonego zadłużenia sprzed 1999 roku.
O przeprowadzonym umorzeniu ZUS poinformuje płatników pisemnie, za pośrednictwem eZUS albo pocztą.
Nowa ustawa zamknie więc sprawy, które ciągną się od czasów sprzed reformy systemu emerytalnego. Dla zadłużonych płatników oznacza to koniec wieloletnich zobowiązań, a dla państwa – rezygnację z kosztownego dochodzenia należności, których odzyskanie stało się w praktyce mało prawdopodobne.