[MIĘDZY WIERSZAMI] Czy wolno czynić zło, aby ocalić niewinnych? „Oprawca” Władimira Volkoffa

Akcja powieści rozgrywa się podczas wojny algierskiej, kiedy francuska armia walczyła z ruchem niepodległościowym, stosując między innymi brutalne metody przesłuchań. Volkoff, który sam służył w Algierii, doskonale znał wojskowe realia tamtych wydarzeń.

Bohaterem książki jest Robert Lavilhaud, młody francuski oficer i głęboko wierzący katolik. Człowiek wychowany w szacunku dla honoru, obowiązku i zasad moralnych. Kiedy trafia do jednostki stosującej tortury, postanawia, że nigdy nie będzie w nich uczestniczył. Niespodziewane wydarzenia sprawiają jednak, że sam musi podejmować decyzje dotyczące losu więźniów i bezpieczeństwa ludności cywilnej.

Gdy sumienie zderza się z odpowiedzialnością

Volkoff przeciwstawia swojemu bohaterowi ludzi, którzy potrafią znakomicie uzasadniać konieczność stosowania przemocy. Nie są to wyłącznie bezmyślni brutale. Generał Simonoff przekonuje młodego oficera, że w wojnie przeciwko terroryzmowi zdobywanie informacji może decydować o życiu niewinnych.

Czy jednak dobry cel usprawiedliwia posługiwanie się złem?

Powieść stawia również pytanie mniej oczywiste: czy pragnienie moralnej nieskazitelności zawsze jest tym samym co pragnienie dobra? Czy człowiek może tak bardzo przywiązać się do wyobrażenia o własnej niewinności, że przestanie dostrzegać innych?

Szczególnie interesujący jest wątek winy i przebaczenia, rozwijany między innymi w rozmowie Roberta z młodą Guillemette. Przywołując biblijną historię Kaina i Abla, dziewczyna zmusza bohatera do spojrzenia na ludzką niedoskonałość z zupełnie innej perspektywy.

Literatura, która traktuje czytelnika poważnie

„Oprawca” nie jest traktatem filozoficznym. To powieść pełna dramatycznych wydarzeń, wojskowych intryg i znakomitych dialogów. Autor „Montażu” i „Werbunku” po raz kolejny łączy sprawną fabułę sensacyjną z rozważaniami nad naturą ludzkich wyborów.

W najnowszym filmie zastanawiamy się nad moralnymi pytaniami, które stawia powieść, nad argumentacją jej bohaterów oraz nad tym, dlaczego rozróżnienie między oceną czynu a oceną człowieka pozostaje tak istotne.

Czy człowiek, który dopuścił się zła, może jeszcze odzyskać moralną równowagę? Czy istnieją granice, których nie wolno przekraczać nawet w obronie niewinnych?

Warto posłuchać recenzji, a przede wszystkim sięgnąć po samą książkę.

Władimir Volkoff, „Oprawca”, przekład Beaty Biały, Wydawnictwo Dębogóra.